Omgaan met de meervoudige werkelijkheid

Omgaan met de meervoudige werkelijkheid.

Het houdt me al lang bezig: de meervoudige werkelijkheid. In mijn werk als begeleider van veranderingen ga ik actief op zoek naar de meervoudigheid. Ik werk aan bewustwording en nodig uit om de meervoudige werkelijkheid nieuwsgierig te onderzoeken. Vanuit de overtuiging dat er niet één werkelijkheid is en dat echt veranderen alleen kan als die verschillen er mogen zijn. Al reizend ontdek ik er steeds meer lagen in. In deze blog neem ik jullie mee in de drie invalshoeken die recent op mijn pad kwamen en verdieping, inzicht en ongemak teweeg brachten. 

Ik durf niet

Onderweg voor mijn werk luister ik naar de radio en naar podcasts. Een tijdje geleden luisterde ik naar een uitzending van Spraakmakers op Radio 1. Zij bespraken een column van econome en journalist Maria Luyten waarin ze vertelde hoe een links iemand, door twee maanden alleen rechtse media te lezen en te bekijken, veel meer sympathie kreeg voor rechts. Voor Spraakmakers was dit aanleiding om te onderzoeken hoe polarisatie werkt door mediagebruik. De redactie startte een challenge door luisteraars uit te nodigen twee maanden lang een door Spraakmakers samengesteld mediapakket te lezen en te bekijken. Een pakket dat tegenovergesteld is aan de “normale” bubbel van die persoon.

Een collega heeft zich hiervoor aangemeld. Ik niet. Ik durf niet…

De radio-uitzending, en het verhaal van degene die het experiment had uitgevoerd, hield mij bezig. Ik was me ten volle bewust dat alles wat wij vinden, en waar we prat op gaan dat het onze eigen mening of inzicht is, helemaal niet zo van ons zelf is.

Mij voorstellen dat ik na twee maanden Ongehoord Nederland kijken en de Telegraaf lezen minister Faber ga begrijpen, maakt me angstig. Al is het alleen al omdat ik dan waarschijnlijk al mijn vrienden tegen me in het harnas jaag… en ja, dat is mijn bubbel…

Emoties zijn niet van onszelf

Een week na deze radio-uitzending luister ik naar een podcast Het Uur van NRC. Deze keer is emotie-hoogleraar Batja Mesquita te gast over ‘De invloed van cultuur op emoties’. Mesquita vertelt dat wat mensen voelen aan emotie niet binnen in jezelf gebeurt, maar altijd in de interactie met anderen. Ze verdiept daarin de verschillen in cultuur: of je opgevoed vanuit positivisme (VS), vanuit schaamte (Japan, China) of vanuit ‘kritiek’, kan altijd beter (Europa). Het bijzondere is dat ze stelt dat emoties niet universeel zijn. Dat als je iets voelt; ‘onvrede, liefde, boosheid’ dat deze emotie veelal niet ín jou zit maar tussen mensen. Al luisterend hoorde ik mezelf zeggen wat ik vaker zeg in groepen: “als iemand zegt dat het zo voelt, dan is dat zo”. Maar als je gevoel niet universeel, individueel en niet alleen van jezelf is? Als, zoals ook Deep Democracy zegt,  gevoelens van jezelf ook in de groep zitten, dan is die werkelijkheid nog meervoudiger! Dan betekent het dat er nog meer te onderzoeken is en ik nog beter moet luisteren. Dat ik uitspraken over het gevoel niet alleen als ‘waarheid’ aan moet nemen. Dat we intenser met elkaar de betekenis van dat gevoel voor de groep kunnen bespreken.

The Joker

Ik denk dat de positie die je inneemt, bepaalt hoe je een situatie beleeft of beoordeelt. Een mooi voorbeeld daarvan zag ik in de film The Joker. De boodschap van de film is dat mensen dol zijn op sensatie, maar eigenlijk weinig geven om psychische problemen. De acteur zet het perspectief van The Joker, degene met de psychische problemen, sterk neer. Op een manier die mij confronteert met mijn eigen (voor-) oordelen. Mijn sympathie ging eerst uit naar de presentator, die The Joker met zijn extravagante gedrag een podium geeft. Het duurde even voordat ik begreep dat The Joker gebruikt wordt als ‘gek’ ter vermaak. Ik nam de ‘gek’ niet serieus.

In mijn werk nodig ik uit om de verschillende posities en rollen van mensen, die betrokken zijn bij de verandering, naar voren te brengen. Ze toe te lichten. Soms is het verschil in de perspectieven eenvoudig; medewerker of leidinggevende, voor of achter de schermen werken, een uitkering verstrekken of een uitkering ontvangen. Vaker is het complexer en is het perspectief meer dan de positie. Bijvoorbeeld de manier waarop je naar de wereld kijkt of hoe je in dit leven bent gevormd.  Zo ook bij The Joker, die ervaart dat het perspectief van de ander voortkomt uit eigenbelang. In dit geval de presentator die een spraakmakende talkshow wil maken.

Waar komt mijn perspectief uit voort? welk eigenbelang heb ik? Stel ik mijzelf die vragen voldoende? Of denk ik dat ik altijd dienstbaar ben aan de opdracht en minder aan mezelf?

Moed

Hierboven beschrijf ik drie invalshoeken die mij per toeval bereikten en me aan het denken zetten over de diepere lagen van de meervoudige werkelijkheid. Ik zeg ‘toevallig’, maar ik ben in de afgelopen periode gefascineerd geraakt door de manier waarop bijvoorbeeld politici de meervoudige werkelijkheid gebruiken voor het eigen belang en gelijk:” Zo kijk ik er naar, zo ervaar ik dat (een asielcrisis…)”. En hoe weinig bereidheid er is om daar dieper op in te gaan. Dan kan ik alleen constateren: hoe sterker de eigen overtuigingen, hoe moeilijker het is om de meervoudigheid echt te onderzoeken. Het confronteert mij met ongemakkelijke waarheden over mijn vooroordelen en de invloed van de omgeving op mijn mening. Dit bewustzijn vraagt om moed en openheid, zeker wanneer ik me voel uitgedaagd om buiten mijn comfortzone te treden. En dan is het juist zo moeilijk. Er zijn nog veel meer lagen in te ontdekken, die de moeite van het onderzoeken waard zijn.  Ik reis verder…

Luister zelf naar de betekenis van emoties door emotie-hoogleraar Batja Mesquita

Neem contact op als je benieuwd bent

Ben jij nieuwsgierig naar de betekenis van de meervoudige werkelijkheid in veranderingen?  Puzzel jij ook met de verschillende perspectieven? Heb jij nieuwe invalshoeken of inzichten? Neem gerust contact met mij op. Ik spar graag met je!